कंञ्चनजंघा संरक्षण क्षेत्रमा आयोजित तालिममा जैविक विविधता अनुगमन गर्न क्यामेरा ट्र्याप र जीपीएस उपकरण जडान कार्य सिक्दै स्थानिय । तस्बिरः देवराज गुरुङ 

साउन २ गते । युनेस्कोले कञ्चनजङ्घा संरक्षण क्षेत्र व्यवस्थापन परिषद् (KCAMC) र समृद्ध पहाडसँगको सहकार्यमा कञ्चनजङ्घा संरक्षण क्षेत्र (KCA) भित्र जैविक विविधता अनुगमनका लागि ट्रेल क्यामेरा र जीपीएस उपकरणहरू जडान गर्न सुरु गरेको छ । यीआधुनिक उपकरणहरू जैविक विविधताको जानकारी सङ्कलनमा सुधार गर्न र वास्तविक समयको पारिस्थितिकीय अनुगमनलाई सहयोग पु¥याउन आधुनिक वैज्ञानिक विधिहरूलाई आदिवासी ज्ञानसँग एकीकृत गर्ने लक्ष्यका साथ जडानको काम सुरु भएको हो । साउन १ देखि ४ गतेसम्म तापेथोक, हेल्लोक र लेलेपमा जडान गरिने भएको छ ।

कंञ्चनजंघा संरक्षण क्षेत्र व्यवस्थापन परिषद अध्यक्ष खगेन्द्र फेम्बुसहित यनेस्को प्रतिनिधि । तस्बिर, देवराज गुरुङ

क्यामेरा र जीपीएस उपकरण जडान गर्नुअघि, असार २९ र ३० गते लेलेपमा दुई दिने क्षमता विकास तालिम आयोजना गरिएको थियो । कार्यशालाले कंञ्चनजंघा संरक्षण क्षेत्रभित्र स्थानीय समुदायको सहभागिता र वातावरणीय पर्यवेक्षणमा संलग्नतालाई प्रोत्साहित गर्नमा केन्द्रित थियो । यसले विद्यालयका विद्यार्थीहरू र अन्य स्थानीय सरोकारवालाहरूसहित आदिवासी जनजाति समुदयाको जैविक विविधता संरक्षण सम्बन्धी सीपमा सुधार ल्याउन मद्दत गरेको कंञ्चनजंघा संरक्षण क्षेत्र व्यवस्थापन परिषद अध्यक्ष खगेन्द्र फेम्बोले बताए । सहभागीहरूले आधुनिक वैज्ञानिक उपकरणहरू सञ्चालन तथा स्थापना गर्ने बारे व्यावहारिक अनुभव पनि प्राप्त गरेकाले कार्यक्रम लाभदायक हुने अध्यक्ष फेम्बुले जानकारी दिए ।

संरक्षण प्रयासहरूको बारेमा जानकारी दिदै फेम्बुले जैविक विविधताका हटस्पटहरू र संरक्षणका लागि सम्भावित पकेट क्षेत्रहरू पहिचान गर्ने आफ्नो लक्ष्य रहेको सुनाए । “हामीयुनेस्को बायोस्फियर रिजर्भको पदनाममा इच्छुक छौं । यसको महत्व प्रवद्र्धन गर्न स्थानीय जागरूकता कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्ने योजनामा छौ । र हामी अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता प्राप्तिका लागि सहयोग प्राप्त गर्ने आशा गर्दछौं, जसले यस अद्वितीय संरक्षण क्षेत्रको संरक्षण र दिगो व्यवस्थापनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछ । थप रूपमा, ट्रेल क्यामेराको प्रयोग जस्ता तालिम गतिविधिहरूले स्थानीय जैविक विविधताको अनुगमनमा आदिवासी समुदायहरूको ज्ञान र क्षमतालाई सुदृढ पार्नेछ,“ अध्यक्ष फेम्बुले थपे ।

कार्यशालाकाक्रममा सहभागीहरूलाई बायोस्फियर रिजर्भको अवधारणा बारे पनिजानकारी गराइएको थियो । यस सत्रले कंञ्चनजंघा संरक्षण क्षेत्रलाई युनेस्कोको मानव र बायोस्फियर (MAB) कार्यक्रमअन्तर्गत बायोस्फियर रिजर्भको पदनाम प्राप्त गर्दा यसको महत्व, उद्देश्य, मनोनयन प्रक्रिया र सम्भावित फाइदाहरूबारे सचेत गराएको छ । बायोस्फियर रिजर्भहरू जीवित प्रयोगशाला हुन्, जहाँ संरक्षण, दिगो विकास र वैज्ञानिक अनुसन्धानलाई एकीकृत गरी मानव र वातावरणबीच सन्तुलित र मेलमिलापपूर्ण सम्बन्ध सिर्जना गरिन्छ । यसले जैविक विविधताको संरक्षण र स्थानीय समुदायद्वारा यसको दिगो उपयोगबीच सामञ्जस्यपूर्ण सन्तुलन कायम गर्दछ।

क्यामेरा ट्र्याप र जीपीएस उपकरण जडान सिक्दै सहभागी ।  तस्बिर, देवराज गुरुङ

कार्यशाला कार्यक्रममा युनेस्कोका निमित्त नेपाल राष्ट्रिय आयोगका (म्याब समिति) का सदस्य प्रा. डा. हरिप्रसाद अर्यालले कंञ्चनजंघा संरक्षण क्षेत्र जस्ता उच्च हिमाली पारिस्थितिक प्रणालीमा जैविक विविधताका चुनौतीहरूलाई सम्बोधन गर्न स्थानीय ज्ञानलाई वैज्ञानिक उपकरणहरूसँग एकीकृत गर्नुको महत्वमा जोड दिए । प्रा. अर्यालले थपे, “कार्यशालामा आदिवासी समुदायहरूको बलियो सहभागिता देख्न पाउनु उत्साहजनक थियो । प्रकृतिको बारेमा उनीहरूको अन्तर्निहित बुझाइ र वन्यजन्तु, माटोको अखण्डता र जलस्रोतको संरक्षणप्रतिको उनीहरूको प्रतिबद्धता दिगोपनको लागि एक नमुनाको रूपमा खडा छ । हामीले यी संरक्षकहरूको ज्ञानलाई नम्रता र सम्मानका साथ सुन्नुपर्छ, सिक्नुपर्छ र कार्य गर्नुपर्छ ।”

यो पहलले सफल वातावरण संरक्षणका लागि विश्वव्यापी अभियान क्ष्ग्ऋल् हरित सूचीमार्फत अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता सुरक्षित गर्ने र अन्ततःयुनेस्को बायोस्फियर रिजर्भको पदनाम प्राप्त गर्ने कंञ्चनजंघा संरक्षण क्षेत्रको दीर्घकालीन दृष्टिलाई समर्थन गर्दछ । यो कुनमिङ–मोन्ट्रियल विश्वव्यापी जैविकविविधता फ्रेमवर्कका लक्ष्यहरूसँग मेल खान्छ । उक्त फ्रेमवर्क अघिल्ला संरक्षण रणनीतिहरूमा आधारित भई विश्वव्यापी दिगो विकास लक्ष्यहरू प्राप्त गर्न मद्दत गर्न र २०५० सम्ममाप्रकृतिसँग सन्तुलित रूपमाबाँच्ने विश्वको लागि एक महत्वाकांक्षी मार्गनिर्देशन प्रस्तुत गर्न तयार गरिएको हो ।

नेपालका लागि युनेस्कोका प्रतिनिधियाको दु तोई भन्छन्, “युनेस्कोका लागि कंञ्चनजङ्घामा चलिरहेका पहलहरू केवल प्रकृति संरक्षणको बारेमा मात्र होइनन । यो स्थानीय मानिसहरू, उनीहरूको आदिवासी ज्ञान र उनीहरूको दिगो जीविकोपार्जनलाई महत्व दिने बारे हो । यहाँ कंञ्चनजङ्घा संरक्षण क्षेत्रमा, हाम्रा सहयोगात्मक प्रयासहरू र कार्यहरूले युनेस्कोको समग्र मिशनको सारसँग गहिरो रूपमा मेल खान्छन् ।”

यी गतिविधिहरू कञ्चनजङ्घा संरक्षण क्षेत्रमा जैविकविविधता संरक्षणका लागि सामुदायिक संलग्नता सुदृढ पार्ने परियोजनाका मुख्य कार्यहरु हुन्, जसलाई कुनमिङ जैविकविविधता कोष (KBF) ले आर्थिक सहयोग गरेको छ । स्थानीय क्षमता सुधार, ज्ञान आदानप्रदान प्रवद्र्धन, र वैज्ञानिक उपकरणहरूसँग व्यावहारिक संलग्नता सक्षम पारेर, यो परियोजनाले नेपालको सबैभन्दा पारिस्थितिकीय रूपमा धनी परिदृश्यहरू मध्ये एकमा थपउ त्थानशील र समुदाय–संचालित जैविक विविधता व्यवस्थापनतर्फ महत्वपुर्ण कदमको प्रतिनिधित्व गर्दछ।

यो सहयोगात्मक प्रयासले कञ्चनजङ्घा संरक्षण क्षेत्रको अद्वितीय जैविक विविधतालाई आउने पुस्ताका लागि सुरक्षित गर्ने साझा प्रतिबद्धतामा जोड दिन्छ। आधुनिक प्रविधि र अमूल्य स्थानीय ज्ञानबीचको शक्तिशाली तालमेललाई बढावा दिएर, यो पहलले समुदाय–नेतृत्वको संरक्षणको लागि उदाहरण प्रस्तुत गर्दछ । यसले नेपालका समान पारिस्थितिक प्रणालीहरूको लागि थप दिगो भविष्यको मार्ग निर्देशन समेत गर्दछ । साथै, यसले तत्कालकावातावरणीय चुनौतीहरूलाई सम्बोधन गर्न विश्वव्यापीविशेषज्ञतालाई स्थानीय समर्पण र ज्ञानसँग जोड्ने परिवर्तनकारी सम्भावनालाई पनि प्रकाश पार्दछ ।